കുടുംബനിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ലക്ഷ്യം ഒരു വിവാഹബന്ധം തകർക്കുക എന്നതല്ല; തകർന്ന ബന്ധത്തിന്റെ നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ നീതിപൂർവമായും മാനുഷികമായും പരിഹരിക്കുകയാണ്. വിവാഹം നിലനിർത്താൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ, ഇരുകക്ഷികളുടെയും അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് മാന്യതയോടെ വേർപിരിയാനുള്ള അവസരമാണ് നിയമം ഒരുക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ വ്യക്തിനിയമങ്ങളും പൊതുനിയമങ്ങളും വിവാഹമോചനം ഒരു ശിക്ഷയായി കാണുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിയമപരമായ പരിഹാരം എന്ന നിലയിലാണ് വിവാഹമോചനത്തെ സമീപിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, കോടതികളുടെ പ്രധാന ശ്രദ്ധ പലപ്പോഴും “ആരാണ് തെറ്റുകാരൻ?” എന്ന ചോദ്യത്തിലല്ല; മറിച്ച്, വിവാഹബന്ധം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ തകർന്നിട്ടുണ്ടോ, ഇരുകക്ഷികളുടെയും അവകാശങ്ങൾ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം, കുട്ടികളുടെ ക്ഷേമം എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കാം എന്നതിലുമാണ്.
കുടുംബകോടതികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് Family Courts Act, 1984-ന്റെ ആത്മാവനുസരിച്ചാണ്. ഈ നിയമം കോടതികളെ വെറും തർക്കപരിഹാര വേദികളായി മാത്രം കാണുന്നില്ല; സാധ്യമെങ്കിൽ അനുരഞ്ജനത്തിനും മധ്യസ്ഥതയ്ക്കും (conciliation and mediation) പ്രാധാന്യം നൽകണമെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബന്ധം രക്ഷിക്കാനാകുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ അത് ശ്രമിക്കുകയും, സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ അനാവശ്യ സംഘർഷങ്ങളില്ലാതെ നിയമപരമായ പരിഹാരത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഈ നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
വിവാഹമോചന കേസുകളിൽ കുട്ടികളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യൻ കോടതികൾ സ്ഥിരമായി ആവർത്തിക്കുന്ന ഒരു തത്വമുണ്ട്—”The welfare of the child is paramount.” കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമമാണ് പരമപ്രധാന പരിഗണന. മാതാപിതാക്കളുടെ വ്യക്തിപരമായ വൈരാഗ്യം കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കാൻ പാടില്ല. കസ്റ്റഡി, സന്ദർശനാവകാശം, ജീവനാംശം തുടങ്ങിയ എല്ലാ വിഷയങ്ങളിലും കോടതികൾ കുട്ടിയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച താൽപര്യത്തിനാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്.
അതുപോലെ, ജീവനാംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങളും പ്രതികാരത്തിനുള്ള ഉപാധിയല്ല. സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടനുഭവിക്കുന്ന ജീവിതപങ്കാളിക്കും പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത കുട്ടികൾക്കും സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ജീവനാംശം ഒരു ശിക്ഷയല്ല; സാമൂഹികനീതിയുടെയും നിയമപരമായ സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ഭാഗമാണ്.
ഒരു അഭിഭാഷകന്റെ അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, വിവാഹമോചനക്കേസുകളെ അനാവശ്യമായി വൈകിപ്പിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളല്ല; മറിച്ച് പ്രതികാര മനോഭാവം, വ്യക്തിപരമായ അപമാനങ്ങൾ, അനാവശ്യ ആരോപണങ്ങൾ, ഒത്തുതീർപ്പിനോടുള്ള വിമുഖത എന്നിവയാണ്. വർഷങ്ങളോളം നീളുന്ന കേസുകളിൽ സമയം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് മാത്രമല്ല, മാനസിക സമാധാനവും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും കുടുംബബന്ധങ്ങളും നഷ്ടമാകാറുണ്ട്.
ഇതിനാലാണ് ഇന്ന് കോടതികൾ മധ്യസ്ഥതയ്ക്കും പരസ്പര ധാരണയോടെയുള്ള വിവാഹമോചനത്തിനും കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹനം നൽകുന്നത്. പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം നിയമനടപടികൾ വേഗത്തിലാക്കുക മാത്രമല്ല, ഇരുകക്ഷികൾക്കും ജീവിതത്തിലെ പുതിയ അധ്യായം അനാവശ്യ വൈരാഗ്യമില്ലാതെ ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഒരു നല്ല അഭിഭാഷകന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം കേസ് ജയിക്കുക മാത്രമല്ല; ക്ലയന്റിന്റെ ദീർഘകാല താൽപര്യവും മാനസിക സമാധാനവും സംരക്ഷിക്കുന്ന നിയമപരമായ വഴി കാണിച്ചുകൊടുക്കുക കൂടിയാണ്. എല്ലാ കേസുകളും അവസാനിക്കേണ്ടത് ഒരു വിജയിയും ഒരു പരാജിതനും ഉണ്ടാക്കി കൊണ്ടല്ല; ചില കേസുകളിൽ യഥാർത്ഥ വിജയം, ഇരുകക്ഷികൾക്കും മാന്യത നഷ്ടപ്പെടാതെ ജീവിതത്തിലേക്ക് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.
വിവാഹബന്ധം നിയമം അവസാനിപ്പിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ പരസ്പര ബഹുമാനവും മനുഷ്യത്വവും നിലനിർത്തുക എന്നത് നിയമത്തിന്റെ നിർബന്ധമല്ല—അത് വ്യക്തികളുടെ പക്വതയാണ്. ആ പക്വതയാണ് ഒരു നല്ല വിവാഹമോചനത്തെ, വെറും നിയമനടപടിയിൽ നിന്ന് ജീവിതത്തിലെ മാന്യമായ ഒരു പുതിയ തുടക്കമാക്കി മാറ്റുന്നത്.
